Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (ISS) ömrü yavaş yavaş sona yaklaşıyor. NASA, yaklaşık 495 ton ağırlığındaki ISS’nin 2030 sonrası kontrollü şekilde yörüngeden çıkarılması için SpaceX ile anlaşma yaptı. Plan, istasyonun büyük bölümünün Pasifik Okyanusu’nun uzak bir noktasına düşürülmesini öngörüyor. Ancak bu süreçte ISS’nin tamamı yok olmayacak. Rusya, istasyonun kendisine ait bölümünü yeni bir uzay istasyonunun temeli olarak kullanmayı planlıyor.
Rus yetkililerin yaptığı son açıklamalara göre, Roscosmos kontrolündeki Rus segmenti, planlanan Rus Yörünge İstasyonu’nun (ROS) çekirdeğini oluşturacak. Bu karar, hem teknik hem de siyasi açıdan ciddi soru işaretleri doğurmuş durumda. Çünkü Rusya’ya ait ISS modülleri, yaklaşık otuz yıla yaklaşan bir süredir uzayda ve bu süre boyunca ciddi yapısal ve biyolojik sorunlar yaşadığı biliniyor.
ISS’in Sonu Yaklaşırken Rusya Alternatif Arıyor
ISS, onlarca yıldır ABD, Rusya, Avrupa, Japonya ve Kanada arasında yürütülen en büyük uluslararası bilimsel iş birliklerinden biri oldu. Ancak istasyonun yaşı ilerledikçe bakım maliyetleri artıyor ve riskler büyüyor. NASA, bu nedenle istasyonu emekliye ayırma kararını netleştirmiş durumda.
Bu noktada Rusya için temel sorun ortaya çıkıyor: Yeni ve tamamen bağımsız bir uzay istasyonu inşa edecek ekonomik güce sahip olmamak. Rus yetkililerin açıklamaları, mevcut ISS modüllerini yeniden kullanmanın, yörüngede varlık göstermenin en düşük maliyetli yolu olarak görüldüğünü gösteriyor.
İlk ROS Planları Neden Reddedildi?
Rusya’nın başlangıçtaki ROS planları oldukça iddialıydı. Buna göre:
- İstasyon tamamen yeni modüllerden oluşacaktı
- Fırlatmalar Vostoçniy Uzay Üssü’nden yapılacaktı
- İstasyon kuzey-güney kutupsal yörüngede hareket edecekti
- Bu yörünge sayesinde Rusya’nın tamamı üzerinden geçebilecekti
Vostoçniy, Rusya’nın Uzak Doğu bölgesinde yer alıyor ve Moskova yönetimi için stratejik bağımsızlığın sembolü olarak görülüyor. Çünkü Sovyetler Birliği’nden miras kalan Baykonur Uzay Üssü, bugün Kazakistan sınırları içinde ve Rusya bu tesisi kiralamak zorunda.
Ancak bu planların tamamı rafa kaldırıldı. Ukrayna’nın işgali sonrası Rus ekonomisinin ciddi şekilde zarar görmesi, uzay programına ayrılan bütçeyi de doğrudan etkiledi. Sonuç olarak, tamamen yeni bir istasyon fikri maliyet gerekçesiyle terk edildi.
Eski ISS Modülleri ROS’un Temeli Olacak
Rusya Bilimler Akademisi’ne bağlı Biyomedikal Sorunlar Enstitüsü Direktörü Oleg Orlov, Rus ISS segmentinin ROS’un çekirdeğini oluşturacağını doğruladı. Bu karar, yeni sorunları da beraberinde getiriyor.
Öncelikle, mevcut modüllerin kullanılması, ROS’un ISS ile aynı yörüngede kalması anlamına geliyor. Bu da Rusya’nın, iddia edildiği gibi Vostoçniy yerine Baykonur’dan fırlatmalara devam etmesini neredeyse kaçınılmaz kılıyor.
Rus yetkililer, bu kararın sadece para tasarrufu amacı taşımadığını savunsa da, maliyet faktörünün belirleyici olduğu açıkça görülüyor. Resmi açıklamalara göre aynı yörüngenin tercih edilme nedeni, gelecekte planlanan Hindistan uzay istasyonu ile olası iş birlikleri.
Bakteriler ve Mantarlar Ciddi Bir Risk Oluşturuyor
Rus ISS modüllerinin en büyük sorunlarından biri biyolojik kirlilik. Orlov’a göre, onlarca yıl boyunca biriken bakteri ve mantar kolonileri, hem kozmonotlar hem de elektronik sistemler için tehlike oluşturuyor.
Bu uyarılar tamamen teorik değil. NASA’nın paylaştığı bilgilere göre, mikroorganizmalar uzay ortamında mutasyona uğrayabiliyor. Mikro yerçekimi, radyasyon ve yüksek karbondioksit seviyeleri, bakterilerin hem daha dirençli hem de daha saldırgan hale gelmesine yol açabiliyor.
Bu durum, uzun süreli görevlerde sağlık risklerini ciddi biçimde artırıyor.
Yapısal Sorunlar Daha da Endişe Verici
Biyolojik risklerin yanı sıra, Rus modüllerinde ciddi yapısal problemler de bulunuyor. NASA, geçtiğimiz yıl Roscosmos ile yapılan bir toplantıda, istasyondan günde yaklaşık 1,5 kilogram hava sızdığını bildirdi.
Sızıntının kaynağı, Zvezda modülü ile PrK transfer tünelini bağlayan geçiş bölmesi. Bu bölgede oluşan çatlakların, zamanla felaketle sonuçlanabilecek bir yapısal çöküşe yol açabileceği belirtiliyor.
Amerikalı yetkililer, riskin büyüklüğü nedeniyle iki segment arasındaki kapağın çoğu zaman kapalı tutulduğunu bile ifade etti. Bu detay, Rus modüllerinin ne kadar hassas bir durumda olduğunu açıkça gösteriyor.
ROS Planları Yeniden Gözden Geçirilebilir mi?
Tüm bu riskler, Rusya’nın ISS modüllerini yeniden kullanma kararını son derece tartışmalı hale getiriyor. Eğer NASA, planlandığı gibi ISS’nin Amerikan bölümünü yörüngeden çıkarırsa, Rusya elinde kalan modüllerle tek başına ciddi teknik sorumluluklar üstlenmek zorunda kalacak.
Uzmanlara göre, Roscosmos’un bu planı zorunluluktan doğmuş bir çözüm. Yeni bir istasyon inşa etmek yerine, mevcut ve sorunlu altyapıyı kullanmak, kısa vadede daha ucuz görünse de uzun vadede daha büyük riskler barındırıyor.
