Son dönemde teknoloji şirketlerine yönelik devlet gözetimi talepleri, hem gizlilik tartışmalarını hem de uluslararası hukukla ilgili endişeleri yeniden gündeme taşıdı. Özellikle İngiltere’nin Apple’dan, dünya genelindeki kullanıcıların şifrelenmiş verilerine erişim sağlamak amacıyla “arka kapı” oluşturmasını istemesi ve bu talebin ABD’de yarattığı sert tepkiler, konunun küresel önemini gözler önüne serdi. Apple’ın bu talebi yasal yollarla reddetmesinin ardından, benzer baskıların Google gibi diğer teknoloji devlerine de yönelip yönelmediği sorgulanmaya başlandı. ABD Senatosu üyeleri, bu tür taleplerin şeffaf şekilde açıklanmasının önünü açacak reformlar çağrısı yapıyor.
İngiltere hükümeti, Apple’dan dünya genelindeki kullanıcı verilerine erişim sağlamak amacıyla şifreleme sistemine gizli bir arka kapı yerleştirmesini istemesinin ardından gelen sert ABD tepkisi sonrası geri adım atarken, bir ABD senatörü bu talebin Google gibi diğer teknoloji devlerine de gidip gitmediğini sorguluyor.
Google, senatörün mektupta yönelttiği sorularına doğrudan yanıt vermemişti. Ancak şirket, ilk kez resmi olarak herhangi bir hükümetten böyle bir talep almadığını açıkladı.
Yılın başlarında yayımlanan bir haberde, İngiltere İçişleri Bakanlığı’nın, Apple’dan herhangi bir müşteriye ait uçtan uca şifrelenmiş bulut verilerine — iPhone ve iPad yedeklemeleri dahil — erişim sağlamak için gizli bir mahkeme kararı istediği ortaya çıkmıştı. Apple, bu verileri yalnızca kullanıcıların erişebileceği şekilde şifreliyor; yani Apple bile bu verilere ulaşamıyor.
İngiltere yasalarına göre, teknoloji şirketleri böyle bir mahkeme kararına tabi tutulduklarında, hem kararın detaylarını hem de varlığını kamuya açıklamaları yasal olarak yasaklanıyor. Bu nedenle, Apple’a yönelik bu talebin sızması dünya çapında eleştirileri beraberinde getirmiş, pek çok kişi bu hamleyi kullanıcı gizliliğine yönelik “orantısız ve tehlikeli” bir müdahale olarak nitelendirmişti. Apple, bu gizli mahkeme kararına karşı yasal itirazda bulundu.
ABD Senatosu İstihbarat Komitesi üyesi Senatör Ron Wyden, ABD istihbarat yetkilisi Tulsi Gabbard’a gönderdiği yeni mektupta, teknoloji şirketlerinin bu tür emirleri alıp almadıklarını açıklamasının yasak olduğunu ancak en az bir şirketin böyle bir talep almadığını doğruladığını belirtti.
Meta, uçtan uca şifreleme kullandığı WhatsApp ve Facebook Messenger hizmetlerine yönelik herhangi bir izinsiz erişim talebi almadığını 17 Mart’ta Wyden’ın ofisine bildirdi.
Google ise Wyden’a böyle bir talep alıp almadığını doğrudan belirtmemiş, yalnızca böyle bir “teknik yeterlilik bildirimi” (technical capabilities notice) almış olsaydı bile bunu açıklamasının yasak olacağını söylemişti.
Google sözcüsü Karl Ryan, “Ürünlerimizde uçtan uca şifrelemeyi aşacak herhangi bir sistem ya da ‘arka kapı’ inşa etmedik. Bir ürünümüzün uçtan uca şifreli olduğunu söylüyorsak, gerçekten öyledir.” dedi. Ryan, ayrıca, doğrudan sorulduğunda “İngiltere’den herhangi bir teknik yeterlilik bildirimi almadıklarını” da belirtti.
Senatör Wyden’ın mektubunda, ABD hükümetinden, İngiltere’nin gözetim yasalarının ve Amerikan şirketlerinden talep ettiği gizli erişimlerin ulusal güvenlik açısından oluşturduğu risklere dair değerlendirmesini kamuoyuyla paylaşması istendi.
ABD Adalet Bakanı Merrick Garland’a gönderilen bir mektupta, Apple ve Google’ın kullanıcıların telefonlarına gelen uygulama bildirimlerine dair veri talepleri konusunda kamuoyunu bilgilendirmesine izin verilmesi istendi. Mektupta, özellikle yabancı hükümetlerin bu verileri talep ettiği ve şirketlerin bu talepler hakkında konuşmalarının hükümet tarafından engellendiği öne sürüldü.
2022 baharında Beyaz Saray’a ulaşan bir ihbara göre, bazı yabancı hükümet kurumlarının, Apple ve Google’dan kullanıcıların telefonlarındaki anlık bildirim kayıtlarını talep ettiği iddia ediliyor. Bu iddia bir yıldan uzun süredir araştırılıyor. Apple ve Google ile yapılan görüşmelerde, bu şirketlerin hükümetin gizlilik kısıtlamaları nedeniyle bu tür talepler hakkında kamuoyunu bilgilendiremedikleri belirtilmiş.
İddiaya göre, uygulamalardan gelen anlık bildirimler doğrudan kullanıcılara değil, Apple ve Google’ın kontrolündeki sistemler üzerinden iletiliyor. Bu da şirketleri, kullanıcı alışkanlıklarına dair potansiyel bir gözetim aracı haline getiriyor.
Bahsi geçen bildirim sistemleri sayesinde, şirketler kullanıcıya hangi uygulamadan, ne zaman bildirim geldiğini ve hangi hesaba ait olduğunu tespit edebiliyor. Bazı durumlarda bildirimin içeriği dahi şifrelenmemiş olarak iletilebiliyor. Yetkililer, bu verilerin hükümetler tarafından talep edilebildiğini ve şirketlerin de bu taleplere yanıt vermek zorunda kaldığını belirtiyor.
Mektupta, Apple ve Google’a bu tür veri taleplerine dair kamuoyuna genel bilgi verme, istatistik paylaşma ve kullanıcıları bilgilendirme hakkı tanınması çağrısı yapıldı. Adalet Bakanlığı’ndan da bu şeffaflığı engelleyen politikaların gözden geçirilmesi talep edildi.
