Çin’in bazı bölgelerinde, yalnızca Huawei teknolojisi kullanan elektrikli ve hibrit araçlara özel nakit teşvikler verilmeye başlandı. Yerel yönetim destekli gibi görünen bu kampanyalar, teknoloji ve otomotiv sektörleri arasındaki ilişkileri yeniden gündeme taşıdı.
Çin’in bazı bölgelerinde, Huawei yazılımı kullanan elektrikli veya plug-in hibrit araçları satın alanlara doğrudan nakit teşvikler sağlanıyor. Uzmanlara göre bu teşvikler oldukça sıra dışı.
Mayıs ayından bu yana, Çin genelinde en az 10 il ve belediye, Huawei’nin HarmonyOS işletim sistemini ve otonom sürüş teknolojisini kullanan araçlar için 2.000 ila 5.000 yuan (yaklaşık 280–700 dolar) arasında değişen indirimler duyurdu. Her bölge farklı şartlar sunarken, hepsi bu teşviklerin yalnızca Huawei destekli araçlara verildiği konusunda net.
Çin, 2009’dan beri elektrikli araçlara teşvik vermeye öncelik ederek bu alanda küresel liderliğe oynadı. Ancak bu ulusal ve yerel teşvikler iki yıl önce kaldırıldı. Buna rağmen, geçmişteki teşvikler hiçbir zaman tek bir teknoloji firmasına özel değildi.
“Yerel yönetimlerin kendi otomobil üreticilerine destek olması olağan. Ancak doğrudan tüketiciye çek yazmaları alışılmış bir durum değil,” diyor Çin otomotiv pazarı üzerine çalışan bir danışmanlık firmasının kurucusu Tu Le. Ekonomik yavaşlama nedeniyle birçok yerel yönetim zor durumdayken, bu tarz Huawei’ye özel teşviklerin öne çıkması dikkat çekiyor.
Ancak bu teşviklerin doğrudan Huawei ile bağlantılı olup olmadığı belirsiz. Huawei, Çin’in birçok farklı ilinde faaliyet gösteren otomobil üreticileriyle iş birliği içinde ve bu şirketlerin yerel yönetimlerle yakın ilişkileri olabiliyor.
Çoğu teşvik duyurusunda teşviki kimin finanse ettiği açıkça belirtilmiyor. Ancak bazı açıklamalarda devletin bu teşvikleri karşılamadığı net şekilde belirtiliyor. Örneğin Yunnan Eyalet Ticaret Departmanı, 11 Temmuz’da yaptığı duyuruda, 420 dolarlık sübvansiyonun “Huawei ile ilişkili satış şirketleri tarafından karşılandığını” belirtti. Benzer ifadeler Guangzhou ve İç Moğolistan’daki Hulunbuir şehirlerinde de yer aldı.
Yani teşviğin kaynağı Huawei’nin kendisi ya da onunla çalışan otomobil üreticileri olabilir. Her halükarda, bu teşviklerin Huawei’ye özel olduğu ve rakiplerine sağlanmadığı net.
İlk teşviklerden biri Mart ayında, Huawei’nin genel merkezinin bulunduğu Shenzhen’in Longgang bölgesinde duyuruldu. Bölgedeki tüketicilere, Huawei’nin otonom sürüş sistemine sahip bir araç alırlarsa 4.000 yuan (yaklaşık 560 dolar) teşvik verileceği belirtildi. Bu teşvik, ayrılan toplam 14 milyon yuan’lık bütçeyle sınırlı olup yaklaşık 3.500 kişiye verilmiş olabilir.
Mayıs ayından itibaren diğer illerin ticaret ofislerinden benzer açıklamalar gelmeye başladı. Bu kurumlar Çin’de tüketici teşviklerini uygulayan ve dağıtan resmi mekanizmalar arasında yer alıyor. Huawei teşviklerinin bu kurumlar aracılığıyla duyurulması, teşviklerin resmi devlet programlarıyla neredeyse ayırt edilemez hale gelmesine neden oldu.
Bazı durumlarda (örneğin Henan ve Anhui), teşvikler il otomotiv sanayi birlikleri tarafından duyuruldu. Teknik olarak özel kuruluşlar olsa da, bu açıklamalar genellikle resmi damga ve başlıklarla yapıldı, bu da kamuoyu algısında karışıklığa neden oldu.
Huawei, ABD’nin ağır yaptırımlarıyla akıllı telefon pazarında geriledikten sonra HarmonyOS işletim sistemini telefon, akıllı ev cihazları ve araçlar için geliştirdi. Aynı zamanda, otonom sürüş ve yapay zekâ alanında da hızla büyümeye çalışıyor.
Huawei, doğrudan araç üretmeyeceğini defalarca belirtse de, birçok Çinli otomobil markasıyla ortaklık kurdu. Huawei’nin otonom sürüş teknolojisi, bu alanda kendi çözümlerini geliştiremeyen markalar için cazip bir alternatif.
Bu konuda Huawei’ye ve Çin hükümetine yönelik yoğun eleştiri var.
Bu teşvikler, Çin’deki yoğun rekabet ortamında belli markalara avantaj sağladığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Elektrikli araç pazarının doygunluğa ulaşması ve fiyat rekabetinin artması, üreticileri daha yaratıcı finansman çözümlerine yönlendiriyor.
Merkezi hükümet, aşırı fiyat rekabetinin önüne geçmek istediğini açıkça belirtti. Uzmanlara göre teşvik veya vergi indirimi gibi çözümler, uzun vadede sürdürülebilir değil.
Öte yandan yerel yönetimler, Huawei’nin otonom teknolojisini Çin’in yüksek teknoloji ve yapay zekâ alanında kendi kendine yeten bir ülke olma vizyonuna uygun gördükleri için destekliyor olabilir.
2022 yılında Shenzhen’de Huawei destekli araçlar için araç başına 1.400 dolar teşvik verilmişti. Ancak o dönemde de bu teşviği kimin finanse ettiği açıklanmamıştı. Huawei’ye özel teşviklerin uzun vadeli finansal etkileri belirsizliğini koruyor. Ancak bu uygulama, Çin’in teknoloji odaklı ve yüksek rekabetli sanayi stratejisinde özel şirketlerin nasıl konumlandığını ve devletle iş birliğinin sınırlarını yeniden tartışmaya açmış görünüyor.
