Haftada 40 saat çalışmak yeterli mi? ABD’deki birçok yapay zeka girişimi, yeni çalışanlardan haftada 72 saatlik “996” mesaisine evet demelerini bekliyor. Aksi takdirde işe alınma şansları kalmıyor.
“996” çalışma modeli, sabah 9’dan akşam 9’a kadar, haftada altı gün çalışmayı ifade ediyor. İlk olarak Çin’de yaygınlaşan bu sistem, işçi ölümleri ve “modern kölelik” suçlamalarıyla gündeme gelmişti. Şimdi ise başta yapay zekâ alanında faaliyet gösteren ABD’li startup’lar tarafından hızlı bir şekilde benimseniyor.
İşe alım ve insan kaynakları alanında faaliyet gösteren girişimci Adrian Kinnersley, gittikçe daha fazla girişimin “996” modelini açıkça talep ettiğini söylüyor. “Adaylara görüşmeden önce bu tempoya hazır olup olmadıkları soruluyor,” diyor.
Covid-19 pandemisinin başında ABD’de esneklik ve tükenmişlik gibi konular ön plandayken, bugünlerde çalışanlardan “aşırı özveri” talep eden bir kültür tekrar güç kazanıyor. Elon Musk’ın Twitter (X) çalışanlarına “çok zorlu bir tempoya hazırlıklı olun” çağrısı da bu yönelimi simgeliyor.
AI girişimi Rilla, çalışanlarının büyük çoğunluğunun 996 sistemine göre çalıştığını belirtiyor. Şirket, müteahhitlerin müşteri görüşmelerini analiz eden yazılımlar geliştiriyor. Rilla’nın büyüme sorumlusu Will Gao, bu kültürün yeni nesil girişimciler için bir ideal haline geldiğini belirtiyor: “Steve Jobs, Bill Gates ve Kobe Bryant gibi isimler tüm zamanlarını hedeflerine adadı.”
Rilla’nın ilanlarında açıkça “haftada 70 saati aşan çalışma süresi” beklentisi yer alıyor ve “bu tempoya heyecan duymuyorsanız başvurmayın” uyarısı yapılıyor. Şirket, her gün üç öğün yemek sunuyor—cumartesileri de dahil.
AI lojistik girişimi Sotira’nın CEO’su Amrita Bhasin, startup’ların ilk yıllarında bu çalışma temposunun “zorunlu” olduğunu savunuyor. Ancak, bu temponun yalnızca kuruculara uygulanması gerektiğini ve tüm çalışanlara dayatılmasının adil olmadığını söylüyor.
Bazı şirketler, “en sadık” çalışanlar için 996 sistemini opsiyonel hale getiriyor. Tele-sağlık girişimi Fella & Delilah, bu tempoya geçmeyi kabul eden personele %25 maaş artışı ve %100 hisse opsiyonu sunuyor. Şirketin kurucusu Ritchie Cartwright’ın LinkedIn paylaşımına göre, çalışanların %10’u bu yeni tempoyu kabul etti.
Çin’de 996 sistemine karşı büyük bir kamuoyu tepkisi oluşmuş ve 2021 yılında hükümet bu pratiği yasaklamıştı. Ancak bu uygulama, özellikle teknoloji şirketlerinde hala yaygın şekilde sürüyor.
Uluslararası alanda ise 996 kültürü tekrar yükselişte. İngiliz yatırımcı Harry Stebbings, bu yaz yaptığı açıklamada, 996’nın bile yetersiz kaldığını, “007” modelinin (haftanın 7 günü, 24 saat çalışma) Çin’de artık daha yaygın olduğunu belirtti. “100 milyon dolarlık bir şirketi haftada 5 günle kurabilirsiniz ama 10 milyar dolarlık bir şirket için haftada 7 gün çalışmalısınız,” dedi.
Avrupa’daki girişimcilerin bu kültüre daha mesafeli olduğu ifade edilirken, ABD’li girişimler 996 modeline daha açık görünüyor. “Avrupa’da hafta sonu çalışmayı teklif ettiğinizde insanlar şok oluyor,” diyor Stebbings.
Ancak uzmanlar, bu kültürün ABD iş kanunlarına aykırı birçok uygulamayı beraberinde getirdiğini söylüyor. Kinnersley, özellikle Kaliforniya’daki birçok AI şirketinin çalışan sınıflandırması bile yapmadan yasa dışı biçimde 996 uyguladığını belirtiyor: “AI alanında genç, zeki insanlar hızla ürün çıkarmaya çalışırken büyük riskleri göz ardı ediyor.”
Buna rağmen, 996’nın ABD’de kalıcı olacağı düşünülüyor. Kinnersley son olarak şunu ekliyor:
“996careers.com alan adını tescilledim bile.”
