Yarı iletken endüstrisinin dalgalı seyri, Donald Trump’ın yaptığı son açıklamayla yeniden hız kazandı. Eski başkan ve 2024 seçimlerinin güçlü adaylarından biri olan Trump, CNBC’de katıldığı Squawk Box programında, yarı iletkenler ve çipler için yeni gümrük vergileri getirmeyi planladığını duyurdu. Bu vergilerin “önümüzdeki hafta gibi erken bir tarihte” açıklanabileceğini belirtti. Ancak hangi ülkelere uygulanacağı ve detayların ne olacağı konusunda henüz resmi bir açıklama yok.
Bu hamle, hem ABD teknoloji şirketleri hem de küresel donanım ve yapay zekâ pazarında büyük yankı uyandırabilecek nitelikte.
CHIPs Act ve Yerli Üretim Hedefi
2022 yılında yürürlüğe giren CHIPs ve Bilim Yasası, ABD’nin çip üretimini yerli kaynaklarla artırmayı hedefliyordu. Bu yasa çerçevesinde yarı iletken üretimini teşvik etmek amacıyla yaklaşık 52 milyar dolarlık sübvansiyon ayrıldı. Ancak bu yatırımlara rağmen, ABD şu anda dünya çip üretiminin yalnızca %10’unu gerçekleştirebiliyor. Öte yandan küresel yarı iletken şirketlerinin yarısından fazlası ABD merkezli.
Bu sübvansiyonlardan Intel ve TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) gibi dev şirketler faydalandı. Özellikle TSMC, ABD’de çip üretim tesisleri kurmak için önümüzdeki dört yıl içinde “en az” 100 milyar dolar harcamayı taahhüt etti. Ancak bu hedeflere ulaşmak zaman alıyor.
Örneğin, Intel’in Ohio’daki büyük ölçekli üretim tesisinin inşaatı, geçtiğimiz aylarda bir kez daha ertelendi. Bu da, ABD’nin kısa vadede çip üretim kapasitesini artırma konusunda zorluk yaşadığını gözler önüne seriyor.
Yeni Vergilerin Potansiyel Etkileri
Trump yönetiminin planladığı gümrük vergileri, ABD’de faaliyet gösteren donanım ve yapay zekâ şirketleri üzerinde baskı oluşturabilir. Özellikle çip tedarik zinciri hâlâ büyük oranda Asya’ya bağlıyken, böyle bir karar kısa vadede maliyetleri artırabilir. ABD merkezli şirketler, Çin, Tayvan ve Güney Kore gibi ülkelerden gelen çiplere büyük ölçüde bağımlı.
Trump’ın açıklaması, özellikle Çin’le olan rekabetin kızıştığı bu dönemde, teknolojik üstünlük mücadelesinde yeni bir ticaret savaşı dalgası anlamına gelebilir. Ayrıca bu vergiler yalnızca Çin’e değil, Asya’daki diğer üretici ülkelere de uygulanırsa, küresel ölçekte tedarik zinciri krizlerini tetikleyebilir.
Yapay Zekâ Çipleri İçin Ek Kısıtlamalar Kapıda mı?
Gümrük vergileriyle eş zamanlı olarak, Trump yönetiminin AI (yapay zekâ) çiplerinin ihracatına ilişkin yeni düzenlemeler üzerinde çalıştığı da gündemde. Biden yönetiminin daha önce yürürlüğe koyduğu ihracat kısıtlamaları, güvenlik riski taşıdığı düşünülen ülkelere gelişmiş yapay zekâ çiplerinin satışını sınırlandırıyordu. Bu düzenlemeler, ülkelere göre farklılaştırılmış çok katmanlı bir sistem üzerine kuruluydu.
Ancak Trump yönetimi, Mayıs ayında bu ihracat kurallarını resmen yürürlükten kaldırdı. Yerine konacak yeni sistemin nasıl işleyeceği ise hâlâ belirsizliğini koruyor. Temmuz ayında yayımlanan AI Eylem Planı, çip ihracatına sınırlama getirilmesinin gerekliliğine dikkat çekse de, detaylar konusunda somut bir içerik sunmadı.
Semafor tarafından yayımlanan bir habere göre, Trump ekibi hâlâ Biden dönemindeki düzenlemeleri tamamen kaldırıp kaldırmama konusunda kararsız. Yeni sistemin ne kadar kapsamlı olacağı ve hangi ülkeleri hedef alacağı, önümüzdeki haftalarda netlik kazanabilir.
Türkiye Açısından Olası Sonuçlar
Bu gelişmelerin Türkiye üzerindeki etkisi dolaylı fakat önemli olabilir. Türkiye, çip üretimi yapan bir ülke olmamakla birlikte, bu teknolojileri ithal ederek hem kamu hem özel sektör projelerinde yoğun şekilde kullanıyor. Özellikle savunma sanayi, otomotiv, sağlık teknolojileri ve yapay zekâ girişimleri, yurt dışından tedarik edilen çiplere bağımlı durumda.
Eğer Trump yönetiminin getireceği gümrük vergileri ve ihracat kısıtlamaları, çip fiyatlarında küresel çapta artışa yol açarsa, Türkiye’deki donanım üreticileri ve yazılım geliştiriciler de artan maliyet baskısıyla karşılaşabilir. Bu da son kullanıcı ürünlerinde fiyat artışları ya da donanım projelerinde gecikmeler anlamına gelebilir.
Ayrıca ABD merkezli şirketlerin Türkiye’deki operasyonları ve iş ortaklıkları, yeni ihracat kuralları kapsamında daha karmaşık izin süreçleriyle karşı karşıya kalabilir.
Sonuç: Çip Savaşları Kızışıyor
Trump’ın açıklamış olduğu yeni gümrük vergisi planı, ABD’nin yarı iletken alanındaki yeniden yapılanma sürecini hızlandırma amacı taşıyor olabilir. Ancak bunun kısa vadeli etkileri, başta teknoloji devleri olmak üzere pek çok sektörü zor durumda bırakabilir. Aynı zamanda, çip üretiminin hâlâ büyük oranda Asya merkezli olduğu düşünüldüğünde, bu hamle küresel ekonomi için yeni belirsizlikler doğurabilir.
Türkiye gibi gelişmekte olan pazarlarda ise bu gelişmeler, teknolojik dönüşüm süreçlerini yavaşlatabilir ya da maliyetleri artırabilir. Önümüzdeki günlerde açıklanacak detaylar, bu gümrük vergilerinin yalnızca ticaret politikası mı yoksa daha büyük bir stratejik hamle mi olduğunu gösterecek.
